Pięć podstawowych zasad dotyczących tworzenia programów współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi:

1.    Program współpracy dotyczy organizacji pozarządowych w ogóle, a nie wyłącznie organizacji  pożytku publicznego.

2.    Program współpracy ma charakter obligatoryjny.

3.    Formalnie program współpracy ma charakter roczny ale powinien być tworzony z perspektywą współpracy wieloletniej.

4.    Sam proces budowania programu współpracy powinien być efektem współpracy dwóch podmiotów: właściwej jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych działających na jej obszarze.

5.    Program współpracy dotyczyć powinien różnorodnych form współpracy a nie jedynie zlecania zadań.

I.    Wstęp do założeń ramowego programu współpracy.
W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności, gdyż skupiają najaktywniejszych i najbardziej wrażliwych na sprawy społeczne obywateli danego środowiska. Niezbędne jest włączenie podmiotów pozarządowych w system funkcjonowania gminy / powiatu / województwa na zasadzie równoprawnego partnerstwa.
Konstytucyjna zasada pomocniczości oraz  wynikające z innych ustaw  kompetencje jednostek samorządu terytorialnego stanowią podstawę rozwoju wzajemnych relacji między administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi.

Poniżej przedstawiono wskazówki, które mogą być przydatne w procesie budowania programu współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi. Zawiera on metodologiczne wskazówki i podstawowe wytyczne, stanowiące punkt wyjścia do tworzenia przez właściwe jednostki samorządowe własnych programów współpracy, które uwzględniałyby także specyficzne elementy współpracy z organizacjami pozarządowymi funkcjonującymi na ich obszarze (jak np.: identyfikacja konkretnych społecznych problemów, zakresu działalności organizacji pozarządowych, możliwości realizacji zadań publicznych i ich finansowania).
Ustawa nie zawiera wskazówek, co do stopnia szczegółowości programu,  ani nawet co do jego powiązania z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Należy stwierdzić, że roczny program współpracy nie musi być ściśle powiązany z budżetem, a jego tworzenie nie musi pokrywać się równolegle z przygotowaniem budżetu.
Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której przygotowanie programu może następować równolegle z wypracowywaniem „budżetu zadaniowego” jako materiału poprzedzającego sporządzenie projektu budżetu zgodnie z samorządowymi przepisami ustrojowymi oraz przepisami o finansach publicznych.
W razie nieuchwalenia programu każdy podmiot, który ma interes w  jego uchwaleniu (w tym w szczególności organizacje pozarządowe działające na terenie danej jednostki samorządu), może – po bezskutecznym wezwaniu do uchwalenia programu – zaskarżyć jego brak do sądu  administracyjnego (art. 101a ustawy o samorządzie gminnym, art. 88 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, art. 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa). Zapraszamy do zapoznania się z całym dokumentem